Source: <https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/chapter/28-digital-and-social-media-mental-health/>

# डिजिटल आणि सोशल-मीडिया मानसिक आरोग्य

*स्क्रीन, तुलना, झोप, आणि फीड काय नाही*

## 28.1 आपल्याला आधीच काय माहीत आहे

किशोरावस्थेत सायबर छळ, अति स्क्रीन टाइम आणि सामाजिक तुलना झोप, अभ्यास, मनःस्थिती आणि शरीर-प्रतिमेला हानी पोहोचवू शकतात. स्क्रीन टाइम झोप, अन्न, हालचाल आणि व्यसनाच्याच जीवनशैली-यादीत येतो. रात्रीचा जास्त स्क्रीन वापर झोप बिघडवतो आणि चिंता व उदास मनःस्थिती वाढवू शकतो, आणि सोशल मीडियावर स्वतःची तुलना केल्याने आत्मसन्मान आणि शरीर-प्रतिमा खालावू शकते.

यापैकी कशामुळेही फोन दुष्ट ठरत नाही. त्यामुळे फोन एक प्रबळ संकेत ठरतो. गीता अस्वस्थतेच्या एका शिडीचे वर्णन करते जी सोशल मीडियावरील सततच्या तुलनेशी जुळते: आपण जे पाहतो त्याचे चिंतन आसक्तीकडे नेते. नव्या फीडसाठी जुनी भाषा.

## 28.2 झोप

-

मेलाटोनिन, झोपेचे संप्रेरक, प्रकाश, स्क्रीन टाइम आणि अनियमित झोपेमुळे प्रभावित होते.

-

झोपण्यापूर्वी किमान एक तास स्क्रीन कमी करा; गरज असल्यास नाइट मोड वापरा.

-

बिछाना झोप आणि जवळिकीसाठी राखून ठेवा — काम, टीव्ही किंवा फोनसाठी नव्हे.

-

फोन शयनगृहाबाहेर किंवा डू-नॉट-डिस्टर्बवर ठेवा; रात्री उशिराचा स्क्रीन आणि कॅफिन मर्यादित.

मध्यरात्रीचे फीड म्हणजे डोळ्यांतला दिवा आणि छातीतली छोटीशी आपत्कालीन स्थिती. ते संकट म्हणजे दुसऱ्या कोणाची तरी सुट्टी आहे हे मज्जासंस्थेला कळत नाही.

## 28.3 लक्ष आणि गोंगाट

-

सततचा पार्श्वभूमीतील आवाज आणि फोनच्या सूचना मज्जासंस्थेला सतर्क ठेवतात.

-

एकाच वेळी अनेक स्क्रीन आणि कामे लक्षाचे तुकडे करतात.

-

सूचना कमी करा; एक काम; टायमर लावून स्क्रीनपासून नजर दूर करा (दर 45–60 मिनिटांनी उभे राहा आणि पाच मिनिटे स्ट्रेच करा).

-

शक्य असेल तेव्हा जेवताना स्क्रीन नको.

## 28.4 तुलना, छळ, शरीर

सामाजिक तुलना हा नवा दुर्गुण नाही. फीड त्याचे औद्योगिकीकरण करते. सायबर छळ ही मुलाच्या घरापर्यंत पाठलाग करणारी हिंसा आहे. शरीर-प्रतिमेचा दबाव आणि आहारविषयक धोका हा आरोग्याचा धोका आहे, आत्मविश्वासावरील प्रेरक भाषणाने दुरुस्त होणारी गोष्ट नव्हे.

इंटरनेटवरून स्वतः केलेले निदान विश्वसनीय नसते. टिप्पण्यांची मालिका म्हणजे दवाखाना नव्हे. प्लॅटफॉर्म खाजगी असेल आणि तज्ज्ञ पात्र असेल, तेव्हा टेलिथेरपी मदत करू शकते. हे अनोळखी व्यक्तीच्या चर्चामालिकेच्या अगदी उलट आहे.

## 28.5 ऑनलाइन धोका

एक ठाम रेषा आहे: स्वतःचा जीव घेण्याचे मार्ग शोधणे, जसे ऑनलाइन शोध घेणे किंवा साधने मिळवणे. एखादे फीड किंवा शोध-इतिहास त्या टप्प्यावर पोहोचला असेल, तर हा डिजिटल सवयींचा प्रश्न नसून आपत्कालीन स्थिती आहे. व्यक्तीसोबत राहा. थेट विचारा. मदतीसाठी फोन करा.

## 28.6 वापरण्याजोगा दिवस, शुद्धतेची परीक्षा नव्हे

उद्दिष्ट डिजिटल संतुलन आहे: फोन, सोशल मीडिया आणि बातम्यांचा आरोग्यदायी वापर, फोडलेला हँडसेट नव्हे. कामाच्या आठवड्यात टिकणारे काही नियम:

-

फोन शयनगृहाबाहेर चार्ज करा.

-

डोळ्यांना दिसणारी पहिली किंवा शेवटची गोष्ट फीड नको.

-

जेवताना आणि कामाच्या एका टप्प्यात मानवेतर आवाज बंद ठेवा.

-

एखादा प्लॅटफॉर्म तुम्हाला नेहमी लहान वाटायला लावत असेल, तर ती विश्रांती नाही.

-

कंटाळवाणा असण्याची मुभा असलेला एक ऑफलाइन तास ठेवा.

## 28.7 एक छोटी कथा

सामान्य जीवनातील एक कथा — अंकितची संध्याकाळ, नव्याने लिहिलेली

अंकितचा दिवस नेहमीसारखा होता: गोंगाटाचा रस्ता, दीर्घ स्क्रीन, उशिरा जेवण, उशिरा झोप, डोकेदुखी, लगेच भडकणारा स्वभाव. पहिला बदल नवे ॲप नव्हता. तो होता कामावर हेडफोन, जेवताना फोन नाही, आणि स्वयंपाकघरात चार्ज होणारा हँडसेट. दुपारी फीड अजूनही होते. पण खोलीतला शेवटचा आवाज आता ते नव्हते.

## लक्षात ठेवण्याचे मुख्य मुद्दे

-

रात्रीचे स्क्रीन झोप आणि मनःस्थितीवर कर लावतात.

-

तुलना हा शरीर-प्रतिमेचा धोका आहे, व्यक्तिमत्त्वातील दोष नव्हे.

-

इंटरनेटवरून स्वतः केलेले निदान म्हणजे काळजी नव्हे.

-

साधनांचा शोध ही आपत्कालीन स्थिती आहे.

**आजची रात्र धोकादायक असेल तर**

आधी आपत्कालीन सेवा किंवा जवळचे रुग्णालय.

ऑनलाइन मजकूर इजा करण्याची योजना बनला असेल, तर ती आपत्कालीन स्थिती समजा आणि आत्ताच मदत घ्या. त्या व्यक्तीला फक्त फोन किंवा डिव्हाइससोबत एकटे सोडू नका.

[सर्व 35 प्रकरणे](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/chapters/) · [खऱ्या आयुष्यातील 183 कथा](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/stories/) · [मनासाठी 61 हिंदू श्लोक](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/shlokas/) · [सर्वांसाठी मानसशास्त्र – मानसिक आरोग्य मालिका](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/)

[myadvisorfriend@gmail.com](mailto:myadvisorfriend@gmail.com) · [Contact](https://poonam.myadvisorfriend.com/contact/) · [About](https://poonam.myadvisorfriend.com/about/) · [Privacy](https://poonam.myadvisorfriend.com/privacy/) · [Disclaimer](https://poonam.myadvisorfriend.com/disclaimer/)

---

*Psychology for Everyone – A Mental Well Being Series* by Satish Zope · free to read · Contact: [myadvisorfriend@gmail.com](mailto:myadvisorfriend@gmail.com) · [About](https://poonam.myadvisorfriend.com/about/) · [Privacy](https://poonam.myadvisorfriend.com/privacy/) · [Disclaimer](https://poonam.myadvisorfriend.com/disclaimer/)