बाळ झाल्यानंतर

फातिमाने सहा आठवड्यांपूर्वी दुबईत, कराचीतील आपल्या आईपासून दूर, एका निरोगी मुलीला जन्म दिला. सगळे म्हणतात की तिने आनंदी असायला हवे. त्याऐवजी ती दूध पाजताना रडते आणि बाळ झोपलेले असतानाही रात्री जागी होते. आपण वाईट आई आहोत…

फातिमाने सहा आठवड्यांपूर्वी दुबईत, कराचीतील आपल्या आईपासून दूर, एका निरोगी मुलीला जन्म दिला. सगळे म्हणतात की तिने आनंदी असायला हवे. त्याऐवजी ती दूध पाजताना रडते आणि बाळ झोपलेले असतानाही रात्री जागी होते. आपण वाईट आई आहोत अशी तिला काळजी वाटते आणि कधीकधी तिला वाटते की आपल्याशिवाय आपले कुटुंब अधिक चांगले सांभाळेल.

तिचा पती दीर्घ तास काम करतो आणि म्हणतो, "नवजात बाळ असताना सगळेच थकलेले असतात." तिची सासू येते आणि तिला खायला आणि विश्रांती घ्यायला सांगते. फातिमा पाहुण्यांसाठी हसते, मग बाथरूममध्ये रडते. बाळ हसते तेव्हा तिला कोणताही आनंद वाटत नाही आणि तिला त्याची लाज वाटते.

बाळाच्या तपासणीच्या वेळी परिचारिका विचारते की खुद्द फातिमा कशी आहे. फातिमाला रडू कोसळते. परिचारिका समजावते की प्रसूतीनंतर काही दिवस रडवेलेपणा सामान्य असतो, पण अपराधीपणा आणि आनंदाच्या अभावासह आठवडोन्आठवडे टिकणारी उदास मनःस्थिती म्हणजे प्रसूतीनंतरचे नैराश्य, एक आजार ज्याला काळजीची गरज असते आणि ज्यात कोणाचाही दोष नसतो. फातिमा आपल्या डॉक्टरांना भेटते आणि एका समुपदेशकाशीही बोलते. तिचा पती आठवड्यातून दोनदा रात्रीचे दूध पाजणे सांभाळतो, आणि ती रोज संध्याकाळी आपल्या आईला फोन करते. काही आठवड्यांत ओझे हलके होऊ लागते.

फातिमा नंतर दवाखान्यातील नव्या मातांच्या एका छोट्या गटात सामील झाली. आपण लपवलेले तेच शब्द इतरांच्या तोंडून ऐकल्यावर तिला आठवड्यांनंतर पहिल्यांदाच आपल्याला समजून घेतले गेल्यासारखे आणि कमी एकाकी वाटले.

ते कसे ओळखावे

• प्रसूतीनंतर दोन आठवड्यांपेक्षा जास्त टिकणारी उदास मनःस्थिती, रडवेलेपणा, अपराधीपणा किंवा बधिरता.

• बाळाशी नाते जोडण्यात अडचण किंवा बाळासोबत आनंद न वाटणे.

• बाळ झोपलेले असतानाही अपुरी झोप, कमी भूक, तीव्र चिंता.

• आपण वाईट आई आहोत किंवा जगायचे नाही असे विचार.

• लाजेपोटी कुटुंबापासून भावना लपवणे.

ही कथा काय स्पष्ट करते

संप्रेरके, आयुष्यातील बदल आणि आनंदी राहण्याचा दबाव यांच्याशी जोडलेले स्त्रियांमधील नैराश्य, आणि ते लवकर लक्षात घेणे का आवश्यक आहे हे ही कथा दाखवते.

संभाव्य मूळ कारणे

• प्रसूतीनंतर संप्रेरकांमध्ये होणारे मोठे बदल.

• झोपेचा अभाव आणि नवजात बाळाच्या गरजा.

• विशेषतः घरापासून दूर असताना कुटुंबाचा किंवा व्यावहारिक आधाराचा अभाव.

• 'परिपूर्ण' आई असण्याचा दबाव.

• पूर्वीचे नैराश्य किंवा कठीण गर्भधारणा आणि प्रसूती.

काय करावे

1. तुम्हाला खरोखर काय वाटते ते कोणालातरी सांगा, जसे जोडीदार, परिचारिका किंवा डॉक्टर.

2. तिला सलग जास्त वेळ झोप मिळावी म्हणून बाळाची काळजी वाटून घ्या.

3. जेवण, दिवसाचा प्रकाश आणि थोडे चालणे यांच्या साध्या दिनचर्या ठेवा.

4. रोज एका आधार देणाऱ्या व्यक्तीशी संपर्क साधा.

5. ते निघून जाण्याची वाट पाहू नका; लवकर तज्ज्ञांची मदत घ्या.

6. स्वतःला किंवा बाळाला इजा करण्याचे विचार असल्यास बाळाला सुरक्षित ठेवा, तिच्यासोबत राहा आणि स्थानिक आपत्कालीन क्रमांकावर फोन करा किंवा जवळच्या रुग्णालयात जा.

कोणाचा सल्ला घ्यावा

• उदास मनःस्थिती दोन आठवड्यांपलीकडे टिकताच प्रसूतीनंतरच्या तपासणीतील डॉक्टर किंवा स्त्रीरोगतज्ज्ञ, किंवा फॅमिली डॉक्टर.

• लक्षणे जड असल्यास, स्वतःला किंवा बाळाला इजा करण्याच्या विचारांसह, मानसोपचारतज्ज्ञ.

• संवादातून आधारासाठी समुपदेशक किंवा क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट.

• बाल दवाखान्यातील आरोग्य कार्यकर्ता किंवा परिचारिका, जे पुढील पावलांची व्यवस्था करू शकतात.

काय करावे आणि काय करू नये

कसे वागावे आणि संवाद साधावा

• मृदू स्वर वापरा: "यात तू एकटी नाहीस, आणि तू वाईट आई नाहीस."

• सुधारण्याची घाई न करता ऐका.

• विचारा: "आज सर्वांत जास्त कशाने मदत होईल?"

• तिने चांगले केलेल्या एखाद्या गोष्टीचे कौतुक करा.

• सल्ल्याऐवजी उपस्थिती आणि व्यावहारिक मदत द्या.

सर्व 35 प्रकरणे · खऱ्या आयुष्यातील 183 कथा · मनासाठी 61 हिंदू श्लोक · सर्वांसाठी मानसशास्त्र – मानसिक आरोग्य मालिका