लीला, वय 41

स्वयंपाकघरातील एका भयानक आगीतून वाचल्यानंतर दोन वर्षांनी एकेचाळीस वर्षांच्या लीलाला जाणवले की तिच्या मज्जासंस्थेत काहीतरी विचित्र घडत आहे. भांडी घासण्याच्या साबणाच्या एका विशिष्ट ब्रँडचा वास आला की तिचे हृदय तत्काळ धडधडू…

स्वयंपाकघरातील एका भयानक आगीतून वाचल्यानंतर दोन वर्षांनी एकेचाळीस वर्षांच्या लीलाला जाणवले की तिच्या मज्जासंस्थेत काहीतरी विचित्र घडत आहे. भांडी घासण्याच्या साबणाच्या एका विशिष्ट ब्रँडचा वास आला की तिचे हृदय तत्काळ धडधडू लागायचे, छाती आवळायची, आणि घबराटीची एक प्रचंड लाट तिच्यावर आदळायची.

साबणाची बाटली प्रत्यक्षात धोकादायक नसल्याने लीलाला खूप ओशाळल्यासारखे वाटायचे. तिने आपली प्रतिक्रिया गुपित ठेवली, स्वतःवर कठोर टीका केली, आणि एका साध्या घरगुती वासाने आपली संध्याकाळ बिघडू दिल्याबद्दल आपण फक्त "नाटक" किंवा दुबळेपणा करत आहोत असे तिला वाटायचे.

अखेर या ताणामुळे ती एका समुपदेशकाकडे गेली. समुपदेशकाने मानवी जीवशास्त्रातील एक आकर्षक गोष्ट समजावून लीलाची लाज लगेच दूर केली: गंध-लिंबिक शॉर्टकट.

समुपदेशकाने समजावले की आपल्या इतर इंद्रियांच्या उलट, मानवी नाक थेट मेंदूच्या जगण्याच्या आणि भावनांच्या केंद्राशी (लिंबिक सिस्टिम) जोडलेले असते. ते मेंदूच्या तार्किक, विचार करणाऱ्या भागाला पूर्णपणे वळसा घालते. आगीच्या वेळी तो विशिष्ट साबण सिंकजवळ ठेवलेला होता, म्हणून तिच्या मेंदूने त्या वासाचा संबंध जीवघेण्या घटनेशी जोडला होता. दोन वर्षांनंतर तिला तो वास आला, तेव्हा तिचा मेंदू विचार करत नव्हता; तो तत्काळ जगण्याची धोक्याची घंटा वाजवत होता. ती नाटक करत नव्हती — तिची मज्जासंस्था अगदी जशी रचलेली आहे तशीच काम करत होती.

उपचार योजना सौम्य आणि आघाताची जाण असलेली होती. समुपदेशकाने तिला "यातून बाहेर पडण्यासाठी" साबणाचा वास घेण्याची आक्रमकपणे जबरदस्ती केली नाही. त्याऐवजी त्यांनी एक भक्कम पाया उभारण्यावर काम केले. तिची मज्जासंस्था इतकी नाजूक राहू नये म्हणून तिची झोप पूर्ववत करण्यावर त्यांनी लक्ष केंद्रित केले. तिला साधे, स्थिर करणारे शारीरिक स्पर्श शिकवले — जसे स्वतःच्या छातीवर हात घट्ट ठेवून हळू श्वास घेणे — जेणेकरून ती वर्तमान क्षणी सुरक्षित आहे असा संकेत तिच्या शरीराला शारीरिकरीत्या मिळावा.

मुख्य धडा

थेरपीने तिची आठवण जादूने पुसली नाही, आणि मेंदूतील तो संबंध पूर्णपणे काढून टाकला नाही. आजही लीलाला त्या विशिष्ट साबणाचा वास आला, तर तो वास येतोच, आणि तिला ॲड्रेनालिनची एक क्षणिक उसळी जाणवू शकते. पण मोठा फरक असा की घबराट आता तिच्या मेंदूचा ताबा घेत नाही किंवा तिची संपूर्ण संध्याकाळ बिघडवत नाही. तिचा मेंदू नेमके काय करत आहे हे तिला समजते आणि स्वतःला स्थिर करण्याची साधने तिच्याकडे आहेत, म्हणून ती फक्त एक श्वास घेते, छातीवर हात ठेवते आणि आपल्या आयुष्यात पुढे जाते.

सर्व 35 प्रकरणे · खऱ्या आयुष्यातील 183 कथा · मनासाठी 61 हिंदू श्लोक · सर्वांसाठी मानसशास्त्र – मानसिक आरोग्य मालिका