मिहीर आणि टोचणारा शर्ट

सात वर्षांचा मिहीर रोज सकाळी आपल्या शाळेच्या गणवेशावरून रडायचा. 'तो टोचतो! लेबल मला बोचत आहे!' अहमदाबादमधील त्याच्या आई-वडिलांना वाटले की तो शाळा चुकवण्यासाठी बहाणे करत आहे. त्याच्या शिक्षिकेच्या इतर गोष्टी लक्षात आल्या:…

सात वर्षांचा मिहीर रोज सकाळी आपल्या शाळेच्या गणवेशावरून रडायचा. 'तो टोचतो! लेबल मला बोचत आहे!' अहमदाबादमधील त्याच्या आई-वडिलांना वाटले की तो शाळा चुकवण्यासाठी बहाणे करत आहे. त्याच्या शिक्षिकेच्या इतर गोष्टी लक्षात आल्या: प्रार्थनेच्या वेळी तो कान झाकायचा, बोटांनी रंगकाम करण्यात सहभागी व्हायला नकार द्यायचा, आणि तळण्याच्या वासामुळे कॅन्टीनमधून पळून जायचा.

एका रात्री त्याची आई पूजा वाद घालण्याऐवजी त्याच्यासोबत बसली. तिने त्याला शर्ट कसा वाटतो ते सांगायला सांगितले. तो म्हणाला, 'छोट्या छोट्या मुंग्यांसारखा'. तो खोटे बोलत नाही हे तिला उमगले. त्याच्यासाठी साधा स्पर्श, आवाज आणि वास इतरांपेक्षा कितीतरी तीव्रपणे पोहोचत असल्यासारखे वाटत होते. बहुतेक मुलांचा मेंदू जसा हे संकेत वर्गीकृत करतो, तसा त्याचा मेंदू करत नव्हता.

शाळेच्या समुपदेशकाने बालरोगतज्ज्ञाकडून विकासात्मक तपासणी करण्याचे सुचवले, ज्यांना कोणताही गंभीर आजार आढळला नाही पण त्यांनी मिहीरला एका ऑक्युपेशनल थेरपिस्टकडे पाठवले. तिने त्याला शांत करणारे उपक्रम शिकवले, जसे घट्ट दाबाची मिठी, चावण्याजोगा खाऊ, आणि शाळेत एक शांत कोपरा. त्याच्या आईने लेबले कापून टाकली आणि मऊ सुती शर्ट विकत घेतले. त्याच्या शिक्षिकेने गोंगाटाच्या प्रार्थनेच्या वेळी त्याला मऊ हेडफोन वापरू दिले.

हळूहळू सकाळी सुधारल्या. मिहीर त्याला जे वाटते त्यासाठी शब्द शिकला: 'खूप मोठा आवाज', 'खूप टोचणारे', 'मला थोडी विश्रांती हवी'. तो खोडकरपणा करत नव्हता. त्याच्या इंद्रियांना थोड्या मदतीची गरज होती.

ते कसे ओळखावे

• इतरांना जेमतेम जाणवणाऱ्या कपड्यांची लेबले, पोत, मोठे आवाज, तेजस्वी प्रकाश किंवा वासांवर तीव्र प्रतिक्रिया.

• गोंगाटाची कॅन्टीन किंवा गर्दीचे बाजार यांसारख्या विशिष्ट वेळी आणि ठिकाणी भावनिक उद्रेक किंवा नकार.

• गोल फिरणे, आदळणे, चावणे किंवा वस्तूंवर जोराने दाबणे यांसारखी जास्तीची संवेदना शोधणे.

• चिखल-मातीचे खेळ, विशिष्ट पदार्थ किंवा केस धुणे टाळणे.

• महिनोन्महिने चालू राहणारे आणि शाळा, जेवण, झोप किंवा मैत्रीवर परिणाम करणारे नमुने.

ही कथा काय स्पष्ट करते

प्रकरणातील संवेदी एकत्रीकरणावरील विभाग दाखवतो की मेंदू इंद्रियांकडून येणारे संकेत कसे एकत्र करतो, आणि काही लोकांमध्ये स्पर्श, आवाज आणि वास यांवर वेगळ्या प्रकारे प्रक्रिया कशी होऊ शकते. हे समजल्याने 'वाईट वर्तन' आधाराच्या गरजेत बदलते.

संभाव्य मूळ कारणे

• मेंदू संवेदी माहिती कशी संघटित करतो आणि गाळतो यातील फरक, जे अनेकदा कुटुंबात आढळतात.

• ऑटिझम किंवा लक्षाच्या अडचणी यांसारख्या विकासात्मक स्थिती, ज्यांत संवेदी फरक सामान्य असतात.

• चिंता, जी इंद्रिये अधिक तीक्ष्ण असल्यासारखे वाटायला लावू शकते.

• सहनशक्ती कमी करणारा थकवा, भूक किंवा ताणाचे वातावरण.

काय करावे

1. त्रास कशामुळे सुरू होतो याचे निरीक्षण करा आणि नोंद ठेवा: पोत, आवाज, गर्दी, वास.

2. मुलाला ते त्याच्या स्वतःच्या शब्दांत सांगायला सांगा, आणि तो जे सांगतो त्यावर विश्वास ठेवा.

3. घरी छोटे बदल करा: मऊ कपडे, लेबले काढलेली, अपेक्षित दिनचर्या.

4. शिक्षकांशी बोला म्हणजे शाळा विश्रांती, शांत जागा किंवा कानांचे संरक्षण यांना परवानगी देऊ शकेल.

5. अडचणी रोजच्या असल्यास आणि आयुष्यावर परिणाम करत असल्यास विकासात्मक मूल्यमापन करून घ्या.

कोणाचा सल्ला घ्यावा

• श्रवण, दृष्टी किंवा इतर शारीरिक समस्या वगळण्यासाठी बालरोगतज्ज्ञ किंवा फॅमिली डॉक्टर.

• संवेदी उपाय आणि उपक्रमांसाठी ऑक्युपेशनल थेरपिस्ट.

• संवाद, लक्ष किंवा वर्तनात व्यापक अडचणी असल्यास बाल मानसशास्त्रज्ञ किंवा विकासतज्ज्ञ.

• वर्गात उपयोगी बदलांचे नियोजन करण्यासाठी शाळेचा समुपदेशक.

काय करावे आणि काय करू नये

कसे वागावे आणि संवाद साधावा

• शांत, स्थिर आवाज वापरा: 'हे खरोखर अस्वस्थ करणारे वाटते. आपण एखादा चांगला शोधूया.'

• भावनांसाठी शब्द द्या: 'हे खूप मोठ्या आवाजाचे, खूप टोचणारे की खूप उजेडाचे आहे?'

• आदेशाऐवजी शांत करणारा पर्याय द्या: 'तुला शांत कोपऱ्यात थोडी विश्रांती हवी आहे का?'

• समजावण्यापूर्वी किंवा सुधारण्यापूर्वी पूर्ण ऐका.

• तुम्ही त्याच्या बाजूने आहात हे मुलाला सांगा.

सर्व 35 प्रकरणे · खऱ्या आयुष्यातील 183 कथा · मनासाठी 61 हिंदू श्लोक · सर्वांसाठी मानसशास्त्र – मानसिक आरोग्य मालिका