रिकाम्या टाकीवर धावताना

चौतीस वर्षांचा राहुल पुण्यात एका सॉफ्टवेअर टीमचा व्यवस्थापक आहे. दोन वर्षांपासून तो प्रत्येक विनंतीला होकार देत आला आहे, रात्री दहापर्यंत काम करत आणि आठवड्याच्या शेवटी संदेशांना उत्तरे देत. सुरुवातीला मुदतींनी त्याला ऊर्…

चौतीस वर्षांचा राहुल पुण्यात एका सॉफ्टवेअर टीमचा व्यवस्थापक आहे. दोन वर्षांपासून तो प्रत्येक विनंतीला होकार देत आला आहे, रात्री दहापर्यंत काम करत आणि आठवड्याच्या शेवटी संदेशांना उत्तरे देत. सुरुवातीला मुदतींनी त्याला ऊर्जा दिली. अलीकडे त्याला सोमवारच्या सकाळची भीती वाटते आणि एखादा प्रकल्प चांगला झाला तरी निरुत्साही वाटते.

त्याची पत्नी म्हणते की तो दुरावलेला आणि तापट झाला आहे. राहुल आपल्या सहकाऱ्यांना 'समस्या' समजू लागला आहे, आणि काम चांगले होते की नाही याची त्याला पर्वा राहिलेली नाही. त्याला पाठदुखी, जबडा आवळल्यासारखा आणि वारंवार ॲसिडिटी होते. संध्याकाळी 'स्विच ऑफ' होण्यासाठी तो एक पेग भरतो, आणि त्याचे प्रमाण हळूहळू वाढले आहे.

एके दिवशी तो ऑफिसच्या पार्किंगमध्ये आपल्या गाडीत वीस मिनिटे बसून राहतो, आत जाऊ शकत नाही. याने तो घाबरतो. तो आपल्या फॅमिली डॉक्टरांशी बोलतो, जे झोप, मनःस्थिती आणि कामाबद्दल विचारतात, आणि समजावतात की या थकव्याला, उदासीनतेला आणि कुठेच पोहोचत नसल्याच्या भावनेला बर्नआउट म्हणतात. पुरेशा विश्रांतीशिवाय दीर्घकाळच्या, जड कामाच्या ताणामुळे तो येतो. राहुल आपल्या व्यवस्थापकाशी कामाच्या भाराबद्दल बोलतो, दोन प्रकल्प सोपवतो, आपला जुना शनिवारचा फुटबॉल पुन्हा सुरू करतो आणि एका समुपदेशकाला भेटतो. सावरणे संथ असते, पण काही महिन्यांनंतर तो म्हणतो, "विश्रांती म्हणजे आळस असे मला वाटायचे. आता मला दिसते की तो कामाचाच भाग आहे."

ते कसे ओळखावे

• झोपेने आणि आठवड्याच्या सुट्टीने दूर न होणारा खोल थकवा.

• काम आणि सहकाऱ्यांबद्दल वाढती उदासीनता किंवा अलिप्तता.

• आपण काहीही केले तरी फरक पडत नाही, अशी अकार्यक्षमतेची भावना.

• पाठदुखी, आवळलेला जबडा, ॲसिडिटी किंवा वारंवार आजारपण यांसारखी शारीरिक लक्षणे.

• सामना करण्यासाठी दारू, खाद्यपदार्थ किंवा स्क्रीनचा वापर, आणि ती सवय वाढत जाणे.

ही कथा काय स्पष्ट करते

ही कथा बर्नआउट आणि दीर्घकालीन ताणासोबत अनेकदा येणारे अस्वस्थ सामना-मार्ग दाखवते, आणि कामाचा भार, सावरणे आणि आधार कशी मदत करतात हे दाखवते.

संभाव्य मूळ कारणे

• अनेक महिने दीर्घ तास आणि न झेपणारा कामाचा भार.

• कामांवर अत्यल्प नियंत्रण आणि अस्पष्ट अपेक्षा.

• नाही म्हणण्यात अडचण आणि विश्रांती म्हणजे कमकुवतपणा ही समजूत.

• सावरण्यासाठी, झोपेसाठी, व्यायामासाठी किंवा सामाजिक नात्यासाठी अपुरा वेळ.

• अतिरिक्त कामाला बक्षीस देणारी कामाच्या ठिकाणची संस्कृती.

काय करावे

1. नमुना लक्षात घ्या आणि तो स्वतःजवळ आणि एका विश्वासू व्यक्तीजवळ मान्य करा.

2. व्यवस्थापकासोबत कामाच्या भाराचा आढावा घ्या आणि काय सोपवता येईल किंवा पुढे ढकलता येईल यावर वाटाघाटी करा.

3. झोप, जेवण आणि हालचालीसाठी ठरावीक तासांचे रक्षण करा.

4. दारू कमी करा आणि तिच्या जागी फेरफटका किंवा संगीत यांसारखी शांत करणारी दिनचर्या ठेवा.

5. कामगिरीशी संबंध नसलेल्या मित्रांशी, कुटुंबाशी किंवा छंदाशी पुन्हा नाते जोडा.

6. कोसळण्याची वाट पाहण्याऐवजी शक्य असल्यास नियोजित रजा घ्या.

कोणाचा सल्ला घ्यावा

• शरीराचे आरोग्य आणि झोप तपासण्यासाठी लवकरात लवकर फॅमिली डॉक्टर.

• उदास मनःस्थिती, राग किंवा निराशा टिकून राहिल्यास समुपदेशक किंवा क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट.

• झोप, चिंता किंवा मनःस्थितीवर तीव्र परिणाम झाल्यास किंवा मद्यपान कमी करणे कठीण असल्यास मानसोपचारतज्ज्ञ.

• भार समायोजित करण्यासाठी कामाच्या ठिकाणचे HR किंवा विश्वासू मार्गदर्शक.

काय करावे आणि काय करू नये

कसे वागावे आणि संवाद साधावा

• सुधारण्याची घाई न करता ऐका; व्यक्तीला भाराचे वर्णन करू द्या.

• असे म्हणून पाहा: "तू खूप थकलेला दिसतोस. तुला बोलायचे आहे, की मी फक्त तुझ्यासोबत बसू?"

• 'तू नेहमीच जास्त काम करतोस' यासारखा दोषारोप टाळा.

• त्यांच्या वाट्याचे एखादे काम उचलण्यासारखी व्यावहारिक मदत देऊ करा.

• दबाव न आणता हळुवारपणे आणि वारंवार विचारा.

सर्व 35 प्रकरणे · खऱ्या आयुष्यातील 183 कथा · मनासाठी 61 हिंदू श्लोक · सर्वांसाठी मानसशास्त्र – मानसिक आरोग्य मालिका