जेवणाच्या टेबलावर येणे थांबवलेले आजोबा

एकाहत्तर वर्षांचे रघुनाथ कुलकर्णी नाशिकमधील कौटुंबिक जेवणातील सर्वांत मोठा आवाज असायचे. ते क्रिकेटवरून वाद घालायचे, नातवंडांना चिडवायचे आणि दर रविवारी तेच विनोद सांगायचे. सुमारे वर्षभरात ते अबोल झाले. ते टीव्ही खूप मोठ्य…

एकाहत्तर वर्षांचे रघुनाथ कुलकर्णी नाशिकमधील कौटुंबिक जेवणातील सर्वांत मोठा आवाज असायचे. ते क्रिकेटवरून वाद घालायचे, नातवंडांना चिडवायचे आणि दर रविवारी तेच विनोद सांगायचे. सुमारे वर्षभरात ते अबोल झाले. ते टीव्ही खूप मोठ्या आवाजात लावून आपल्या खुर्चीत बसायचे, आणि पाहुणे आले की आपल्या खोलीत जायचे.

त्यांच्या मुलीला, वंदनाला, आधी वाटले की ते रुसले आहेत, किंवा वयामुळे ते उदास होत आहेत. मग तिला छोट्या गोष्टी जाणवल्या. ते वारंवार 'काय?' म्हणायचे, न विचारलेल्या प्रश्नांची उत्तरे द्यायचे, आणि त्यांनी फोन उचलणे बंद केले. एका संध्याकाळी तिने त्यांना स्पष्टपणे न समजणाऱ्या संभाषणाला नम्रपणे हसताना पाहिले, आणि तिचे मन खचले. त्यांचा कुटुंबातील रस गेला नव्हता. त्यांना आता कुटुंबाचे बोलणे ऐकू येत नव्हते.

थोड्या हळुवार समजावणीनंतर ती त्यांना कानाच्या तज्ज्ञाकडे घेऊन गेली. तपासण्यांतून दिसले की त्यांच्या आतल्या कानातील, वेगवेगळे स्वर टिपणाऱ्या अतिसूक्ष्म केसपेशी वयानुसार झिजल्या होत्या. त्यांना श्रवणयंत्रे बसवली गेली आणि सगळे खूप तीक्ष्ण ऐकू येणाऱ्या पहिल्या अवघडलेल्या आठवड्यांत त्यांनी संयम ठेवला. महिनाभरानंतर ते पुन्हा टेबलावर होते, नातवाची क्रिकेटविषयक माहिती दुरुस्त करत. त्यांच्यावर दाटलेली उदासी संभाषणासोबत दूर झाली.

वंदना नंतर म्हणाली की सर्वांत कठीण भाग म्हणजे आपण शरीराच्या समस्येला स्वभावातील बदल समजत होतो हे उमगणे.

ते कसे ओळखावे

• पूर्वी आवडणाऱ्या गप्पा, कार्यक्रम किंवा फोन कॉल्सपासून दूर राहणे.

• लोकांना गोष्टी पुन्हा सांगायला लावणे, टीव्हीचा आवाज वाढवणे, किंवा प्रश्नाशी न जुळणारी उत्तरे देणे.

• महिनोन्महिने हळूहळू वाढणारी चिडचिड, दुःख किंवा थकवा, अनेकदा ऐकण्यासाठी ताण देण्याच्या दीर्घ दिवसानंतर.

• कानात वाजणे किंवा गुणगुणणे (टिनिटस), जे उदास मनःस्थिती किंवा काळजीसोबत असू शकते.

• श्रवण ही तपासण्याची पहिली गोष्ट असू शकते तेव्हा कुटुंबाने व्यक्तीला 'अवघड', 'विसराळू' किंवा 'नैराश्यात' म्हणायला सुरुवात करणे.

ही कथा काय स्पष्ट करते

प्रकरणात श्रवण विभागात सांगितल्याप्रमाणे, श्रवणशक्ती कमी होणे शांतपणे एकाकीपणा, उदास मनःस्थिती निर्माण करू शकते आणि स्मृतिभ्रंशासारखेही दिसू शकते. आधी इंद्रिय तपासल्याने संपूर्ण चित्र बदलू शकते.

संभाव्य मूळ कारणे

• आतल्या कानातील (कॉक्लिया) केसपेशींची वयानुसार होणारी झीज.

• मोठ्या आवाजाशी दीर्घकाळ संपर्क, कानाचे संसर्ग किंवा मळ साचणे.

• ओशाळेपणा, ज्यामुळे लोक समस्या लपवतात आणि सोबत टाळतात.

• सामाजिक एकाकीपणा, जो नंतर उदास मनःस्थितीला खतपाणी घालतो आणि विचार व स्मृतीच्या समस्यांना गती देऊ शकतो.

काय करावे

1. नमुना लक्षात घ्या आणि त्याबद्दल पाहुण्यांसमोर नव्हे, तर एकांतात प्रेमाने बोला.

2. पात्र कानाच्या तज्ज्ञाकडून किंवा ऑडिओलॉजिस्टकडून श्रवण तपासणीची व्यवस्था करा.

3. उपकरणाचा सल्ला दिल्यास, जुळवून घेण्याच्या काळात मदत करा आणि रोजच्या वापराला प्रोत्साहन द्या.

4. व्यक्तीकडे तोंड करून, स्पष्ट बोलून आणि पार्श्वभूमीतील आवाज कमी करून तिला संभाषणात सहभागी करा.

5. श्रवण दुरुस्त केल्यानंतरही उदास मनःस्थिती, काळजी किंवा स्मृतीच्या तक्रारी चालू राहिल्यास सर्वसाधारण आरोग्य आणि मानसिक आरोग्य तपासणीची व्यवस्था करा.

कोणाचा सल्ला घ्यावा

• ऐकण्यात अडचण लक्षात येताच आधी फॅमिली डॉक्टर किंवा कान, नाक व घसा तज्ज्ञ.

• योग्य श्रवण तपासणीसाठी आणि गरज असल्यास श्रवणयंत्रांसाठी ऑडिओलॉजिस्ट.

• श्रवणावर उपचार झाल्यानंतर काही आठवड्यांपलीकडे दुःख, निराशा किंवा माघार चालू राहिल्यास मानसोपचारतज्ज्ञ किंवा समुपदेशक.

• स्मृतीच्या समस्या टिकून राहिल्यास किंवा वाढल्यास न्यूरोलॉजिस्ट किंवा मेमरी क्लिनिक.

काय करावे आणि काय करू नये

कसे वागावे आणि संवाद साधावा

• शांत, उबदार स्वर वापरा: 'पप्पा, मला तुमच्याशी गप्पा मारायची आठवण येते. कान तपासून घ्यायला माझ्यासोबत याल का?'

• बोलण्यापूर्वी हलका स्पर्श करून किंवा नाव घेऊन आधी त्यांचे लक्ष वेधा.

• तेच वाक्य मोठ्याने बोलण्याऐवजी वेगळ्या शब्दांत पुन्हा सांगा.

• माघारीमागील लाज किंवा एकाकीपणा यांसारख्या भावना ऐका आणि त्यांना प्रेमाने नाव द्या.

• दोष न देता तुमच्या लक्षात आलेले सांगा: 'मला वाटते आम्ही बोलतो त्यातले बरेच तुम्हाला ऐकू येत नाही.'

सर्व 35 प्रकरणे · खऱ्या आयुष्यातील 183 कथा · मनासाठी 61 हिंदू श्लोक · सर्वांसाठी मानसशास्त्र – मानसिक आरोग्य मालिका