ज्या रात्री माझे हृदय धडधडले

एकोणतीस वर्षांचा अर्जुन मुंबईच्या गर्दीच्या लोकल ट्रेनमध्ये होता, तेव्हा अचानक त्याचे हृदय धडधडू लागले, हातांना मुंग्या आल्या, छाती घट्ट झाली आणि आपण मरणार अशी त्याची खात्री झाली. तो पुढच्या स्टेशनवर उतरला आणि थरथरत प्लॅ…

एकोणतीस वर्षांचा अर्जुन मुंबईच्या गर्दीच्या लोकल ट्रेनमध्ये होता, तेव्हा अचानक त्याचे हृदय धडधडू लागले, हातांना मुंग्या आल्या, छाती घट्ट झाली आणि आपण मरणार अशी त्याची खात्री झाली. तो पुढच्या स्टेशनवर उतरला आणि थरथरत प्लॅटफॉर्मवर बसला. रुग्णालयातील डॉक्टरांनी चाचण्या केल्या आणि त्याचे हृदय निरोगी असल्याचे त्यांना आढळले.

दोन आठवड्यांनंतर हे पुन्हा घडले, घरी. आता अर्जुन पुढच्या अटॅकच्या भीतीत जगतो. तो ट्रेन टाळतो, मग लिफ्ट, मग गर्दीचे बाजार, आणि शेवटी भावाशिवाय घराबाहेर पडायला नकार देऊ लागतो. त्याचे जग आकुंचन पावत आहे, आणि त्याला त्याची लाज वाटते.

त्याचा भाऊ त्याला एका मानसशास्त्रज्ञाकडे नेतो, जो समजावतो की या अचानक येणाऱ्या लाटा म्हणजे पॅनिक अटॅक आहेत: खऱ्या धोक्याशिवाय वाजणारी शरीराची धोक्याची घंटा. त्या भयानक वाटल्या तरी काही मिनिटांत शिगेला पोहोचतात आणि मग ओसरतात. भीतीची भीती, आणि ठिकाणे टाळणे, हे चक्र जिवंत ठेवतात. अर्जुन संथ श्वास, न पळता लाट कशी पार करायची, आणि एका स्टेशनपासून सुरुवात करून ट्रेनकडे परतण्याची टप्प्याटप्प्याची योजना शिकतो. काही आठवड्यांनंतर तो पुन्हा एकटा प्रवास करतो. "अटॅकने मला मारले नाही," तो म्हणतो. "त्यांच्यापासून लपण्याने जवळजवळ मारले होते."

मागे वळून पाहताना अर्जुन म्हणतो की सर्वांत कठीण भाग लाज हा होता. काय घडत आहे ते त्याने कुटुंबाला प्रामाणिकपणे सांगितल्यावर त्यांनी अंदाज बांधणे थांबवले आणि मदत करायला सुरुवात केली, आणि आपण एकटेच याला सामोरे जात आहोत असे त्याला आता वाटत नव्हते.

ते कसे ओळखावे

• धडधडणारे हृदय, धाप, चक्कर, थरथर किंवा विनाशाची भावना यांसह भीतीची अचानक उसळी.

• शिखरावस्था काही मिनिटे टिकते, पण पुढच्या अटॅकची काळजी आठवडोन्आठवडे राहते.

• वैद्यकीय तपासण्यांत हृदयाचे किंवा फुफ्फुसांचे कोणतेही कारण आढळत नाही.

• जिथून सुटका कठीण वाटते अशी ठिकाणे टाळणे, जसे ट्रेन, गर्दी किंवा एकटे असणे.

• टाळाटाळीमुळे आयुष्य सतत आकुंचन पावणे.

ही कथा काय स्पष्ट करते

ही कथा पॅनिक डिसऑर्डर आणि ॲगोराफोबिया दाखवते, आणि शरीराच्या संकेतांची भीती व टाळाटाळ समस्या कशी चालू ठेवतात ते चिंतेचे चक्र दाखवते.

संभाव्य मूळ कारणे

• मेंदूतील संवेदनशील धोक्याची यंत्रणा, जी कधीकधी कुटुंबात आढळते.

• सततचा ताण, अपुरी झोप किंवा जास्त कॅफिन.

• शरीराच्या सामान्य संवेदनांचा धोका असा चुकीचा अर्थ लावणे.

• ती ठिकाणे असुरक्षित आहेत असे मेंदूला शिकवणारी टाळाटाळ.

• आधीचे भीतीदायक अनुभव किंवा आयुष्यातील मोठा ताण.

काय करावे

1. आधी शारीरिक कारणे वगळण्यासाठी वैद्यकीय तपासणी करा, मग त्या निकालावर विश्वास ठेवा.

2. अटॅकदरम्यान आहात तिथेच राहा आणि श्वास घेण्यापेक्षा जास्त वेळ घेऊन हळूहळू सोडा.

3. स्वतःला आठवण करून द्या: 'ही पॅनिकची लाट आहे. ती निघून जाईल.'

4. तुम्हाला दिसणाऱ्या पाच गोष्टींची नावे घेऊन स्वतःला वर्तमानात आणा.

5. टाळलेल्या ठिकाणांची एक छोटी शिडी तयार करा आणि टप्प्याटप्प्याने सराव करा.

6. कॅफिन कमी करा आणि नियमित झोप घ्या.

कोणाचा सल्ला घ्यावा

• पहिल्या अटॅकनंतर हृदय, थायरॉइड आणि इतर कारणे तपासण्यासाठी फॅमिली डॉक्टर.

• पॅनिकवर प्रभावी उपचार करणाऱ्या संवाद-उपचारांसाठी क्लिनिकल सायकॉलॉजिस्ट.

• अटॅक वारंवार, तीव्र असल्यास किंवा व्यक्ती घराबाहेर पडू शकत नसल्यास मानसोपचारतज्ज्ञ; छातीत वेगळ्या प्रकारचे दुखणे असल्यास किंवा कोणत्याही आपत्कालीन स्थितीत जवळच्या रुग्णालयात जा.

काय करावे आणि काय करू नये

कसे वागावे आणि संवाद साधावा

• स्थिर, शांत आवाज वापरा: "मी इथे आहे. हे निघून जाईल. माझ्यासोबत हळूहळू श्वास सोड."

• भीती तर्कसंगत आहे की नाही यावर वाद घालू नका.

• त्यांच्याभोवती गर्दी न करता लाट जाईपर्यंत त्यांच्यासोबत राहा.

• नंतर विचारा: "आत्ता सर्वांत जास्त कशाने मदत झाली?"

• आठवडोन्आठवडे सातत्य आणि संयम ठेवा.

सर्व 35 प्रकरणे · खऱ्या आयुष्यातील 183 कथा · मनासाठी 61 हिंदू श्लोक · सर्वांसाठी मानसशास्त्र – मानसिक आरोग्य मालिका