Source: # पाच इंद्रिये, पंचमहाभूते आणि मन पाहणे, ऐकणे, वास, चव आणि स्पर्श – आणि भारतीय विचारातील पंचमहाभूते – मनावर कसा परिणाम करतात, सोप्या सरावांसह. ## या विषयावरील प्रकरणे ### Chapter 6: पाच इंद्रिये आणि मानसिक आरोग्य जगाची दारे, सजावट नव्हे: आपली इंद्रिये आपल्या मनःस्थितीवर परिणाम करतात. खूप जास्त किंवा खूप कमी संवेदना आपल्याला अनेक दिवस कसे वाटते ते बदलू शकतात. - [6.1 मनासाठी इंद्रिये महत्त्वाची का आहेत](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/chapter/6#why-senses-matter-for-the-mind/) - [6.2 दृष्टी आणि मानसिक आरोग्य](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/chapter/6#sight-vision-and-mental-health/) - [6.3 ध्वनी (श्रवण) आणि मानसिक आरोग्य](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/chapter/6#sound-hearing-and-mental-health/) - [6.4 गंध आणि मानसिक आरोग्य](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/chapter/6#smell-olfaction-and-mental-health/) - [6.5 चव आणि मानसिक आरोग्य](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/chapter/6#taste-gustation-and-mental-health/) - [6.6 स्पर्श आणि मानसिक आरोग्य](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/chapter/6#touch-somatosensation-and-mental-health/) - [6.7 संवेदी अतिभार आणि संवेदी वंचितता](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/chapter/6#sensory-overload-and-sensory-deprivation/) - [6.8 संवेदी संवेदनशीलता आणि मानसिक विकार](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/chapter/6#sensory-sensitivity-and-mental-disorders/) - [6.9 इंद्रियांचा उपचारासाठी वापर](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/chapter/6#using-the-senses-therapeutically/) - [6.10 इंद्रिये आणि पंचमहाभूते](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/chapter/6#the-senses-and-the-five-elements/) - [6.11 एक साधी कथा](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/chapter/6#a-simple-story/) - [6.12 एक सोबती श्लोक](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/chapter/6#one-companion-verse-3/) ### Chapter 19: पाच इंद्रिये प्रत्यक्षात कशी काम करतात मनःस्थितीपूर्वी रूपांतरण : इंद्रिय हे रूपांतरक आहे. मनःस्थिती म्हणजे त्या रूपांतरकाने पुरवलेले खाद्य. - [19.1 आढावा](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/chapter/19#overview-1/) - [19.2 दृष्टी](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/chapter/19#sight-vision/) - [19.3 श्रवण](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/chapter/19#hearing-auditory/) - [19.4 गंध](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/chapter/19#smell-olfactory/) - [19.5 चव](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/chapter/19#taste-gustatory/) - [19.6 स्पर्श](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/chapter/19#touch-somatosensory/) - [19.7 संवेदनांचे एकात्मीकरण](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/chapter/19#sensory-integration/) - [19.8 दवाखान्यातील एक छोटी कथा](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/chapter/19#a-short-clinic-story/) - [19.9 एक सोबती श्लोक](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/chapter/19#one-companion-verse-13/) ### Chapter 20: पाच इंद्रिये आणि पंचमहाभूते नकाशा, निदान नव्हे : साम्य म्हणजे प्रमाण. ते रक्ततपासणी नाही आणि दवाखाना टाळण्याचे कारणही नाही. - [20.1 हा नकाशा मानसशास्त्राच्या बाजूला का आहे](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/chapter/20#why-this-map-sits-beside-psychology/) - [20.2 पाच महाभूते](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/chapter/20#the-five-elements/) - [20.3 जगलेल्या आयुष्यातील मिश्रणे](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/chapter/20#combinations-in-lived-life/) - [20.4 व्यावहारिक उपयोग](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/chapter/20#practical-applications/) - [20.5 महाभूतांवरील ध्यान](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/chapter/20#meditation-on-elements/) - [20.6 एक सोबती श्लोक](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/chapter/20#one-companion-verse-14/) ## खऱ्या आयुष्यातील कथा (12) - [खिडकीजवळच्या बैठकीचा प्रयोग](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/story/the-window-seat-experiment-21/) – चौदा वर्षांचा आरव दिल्लीतील एका अपार्टमेंटमध्ये राहायचा आणि सुट्टीचा बहुतेक वेळ पडदे ओढून घरातच स्क्रीनवर गेम खेळत घालवायचा. जुलैपर्यंत तो सकाळी झोपाळलेला, मध्यरात्री जागा… - [आईच्या स्वयंपाकघराचा वास](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/story/the-smell-of-her-mothers-kitchen-22/) – पस्तीस वर्षांची आयेशा बर्मिंगहॅममध्ये, लाहोरमधील आपल्या आईपासून दूर राहायची. मागच्या हिवाळ्यात तिच्या आईचे निधन झाले होते. काही आठवड्यांनंतर एका सुपरमार्केटमध्ये वेलची आणि लवंगांच्या स्टॉलजवळून… - [साखरेची उसळी आणि रविवारची जेवणे](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/story/sugar-highs-and-sunday-lunches-23/) – एकोणीस वर्षांचा देव कोलकात्यात शिकायचा आणि वसतिगृहात राहायचा. परीक्षेच्या काळात तो व्यवस्थित जेवण टाळून चहा, चिप्सची पाकिटे आणि गोड पेयांवर जगायचा. तिसऱ्या आठवड्यापर्यंत तो… - [खूप मोठा आवाज, खूप शांतता](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/story/too-loud-too-quiet-24/) – कोचीमधील एका कौटुंबिक लग्नात आठ वर्षांच्या नीलाने कान झाकले, टेबलाखाली लपली आणि मग एका मावशीने तिला मिठी मारण्याचा प्रयत्न केल्यावर किंचाळली. संगीत मोठ्या आवाजात… - [अंकित, वय 24](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/story/ankit-age-24-161/) – अंकितला सतत "तणावात" असल्यासारखे वाटायचे. तो गोंगाटाच्या भागात राहायचा, स्क्रीनवर दीर्घ तास काम करायचा, अनियमित जेवायचा आणि उशिरा झोपायचा. त्याला वारंवार डोकेदुखी, चिडचिड आणि… - [जेवणाच्या टेबलावर येणे थांबवलेले आजोबा](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/story/the-grandfather-who-stopped-coming-to-the-table-77/) – एकाहत्तर वर्षांचे रघुनाथ कुलकर्णी नाशिकमधील कौटुंबिक जेवणातील सर्वांत मोठा आवाज असायचे. ते क्रिकेटवरून वाद घालायचे, नातवंडांना चिडवायचे आणि दर रविवारी तेच विनोद सांगायचे. सुमारे… - [हेलसिंकीतील अंधारे महिने](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/story/the-dark-months-in-helsinki-78/) – आइनो विर्तानेन तेवीस वर्षांची होती, जेव्हा ती आपल्या पदव्युत्तर शिक्षणासाठी चेन्नईहून हेलसिंकीला गेली. सप्टेंबर सुंदर होता. नोव्हेंबरपर्यंत सूर्य उशिरा उगवायचा आणि दुपारच्या मध्यापर्यंत मावळायचा,… - [मिहीर आणि टोचणारा शर्ट](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/story/mihir-and-the-scratchy-shirt-79/) – सात वर्षांचा मिहीर रोज सकाळी आपल्या शाळेच्या गणवेशावरून रडायचा. 'तो टोचतो! लेबल मला बोचत आहे!' अहमदाबादमधील त्याच्या आई-वडिलांना वाटले की तो शाळा चुकवण्यासाठी बहाणे… - [लीला, वय 41](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/story/leela-age-41-175/) – स्वयंपाकघरातील एका भयानक आगीतून वाचल्यानंतर दोन वर्षांनी एकेचाळीस वर्षांच्या लीलाला जाणवले की तिच्या मज्जासंस्थेत काहीतरी विचित्र घडत आहे. भांडी घासण्याच्या साबणाच्या एका विशिष्ट ब्रँडचा… - [अस्वस्थ रात्रपाळी](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/story/the-restless-night-shift-80/) – अठ्ठावीस वर्षांचा अर्जुन बंगळुरूमधील एका सॉफ्टवेअर सपोर्ट सेंटरमध्ये काम करायचा. त्याच्या शिफ्ट दर आठवड्याला बदलायच्या. जमेल तेव्हा तो खायचा, सहसा थंड खाऊ आणि कडक… - [तापलेल्या व्यवस्थापिका](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/story/the-manager-who-burned-hot-81/) – सीमा राव मुंबईत एक व्यस्त फायनान्स टीम चालवायच्या. त्या तल्लख आणि आदरणीय होत्या, पण अलीकडे प्रत्येक छोट्या विलंबाने त्या भडकायच्या. त्यांची छाती गरम वाटायची,… - [पावसाळी ढगासारखी जड](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/story/heavy-as-a-monsoon-cloud-82/) – पतीच्या निधनानंतर बासष्ट वर्षांच्या कमलादेवी मदुराईजवळच्या एका गावात आपल्या मुलाच्या कुटुंबासोबत राहत होत्या. महिने गेले आणि त्यांची हालचाल कमी कमी होत गेली. त्या दीर्घ… ## श्लोक (3) - [भगवद्गीता 15.9](https://poonam.myadvisorfriend.com/shloka/bhagavad-gita-15-9-17/) – कान, डोळे, स्पर्श, चव आणि गंध यांचा, तसेच मनाचा आश्रय घेऊन व्यक्ती विषयांचा उपभोग घेते. - [भगवद्गीता 15.9](https://poonam.myadvisorfriend.com/shloka/bhagavad-gita-15-9-27/) – कान, डोळे, स्पर्श, चव आणि गंध यांचा, तसेच मनाचा आश्रय घेऊन व्यक्ती विषयांचा उपभोग घेते. - [भगवद्गीता 7.4](https://poonam.myadvisorfriend.com/shloka/bhagavad-gita-7-4-28/) – पृथ्वी, जल, अग्नी, वायू, आकाश, मन, बुद्धी आणि अहंकार — ही माझी आठ प्रकारांत विभागलेली प्रकृती आहे. ## आणखी विषय - [मानसिक आरोग्य म्हणजे काय? मन समजून घेण्याचे आणि मदत मिळवण्याचे सोपे मार्गदर्शन](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/topic/mental-health-basics/) - [मनःस्थितीमागील मेंदू, संप्रेरके आणि शरीरातील रसायने](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/topic/brain-and-body/) - [भावना, राग आणि मनःस्थितीतील चढ-उतार – आपल्या भावना समजून घ्या](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/topic/emotions/) - [ताण – कारणे, लक्षणे आणि कामाचा व परीक्षेचा ताण कमी करण्याचे उपाय](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/topic/stress/) - [चिंता, पॅनिक अटॅक आणि भीती – लक्षणे, कारणे आणि काय मदत करते](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/topic/anxiety/) - [नैराश्य आणि उदासी – लक्षणे, कारणे आणि बरे होण्याचा मार्ग](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/topic/depression/) - [आघात, दुःख आणि वियोग – आपल्या गतीने बरे होणे](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/topic/trauma-grief/) - [मुले, किशोर आणि पालक – घर आणि शाळेतील मानसिक आरोग्य](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/topic/children-parents/) - [झोपेच्या समस्या, आहार आणि दिनचर्या – निरोगी मनासाठी](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/topic/sleep-food-routine/) - [समुपदेशन, थेरपी आणि मानसोपचाराची औषधे – सोपी माहिती](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/topic/therapy-medicines/) - [मानसिक आजारात जवळच्यांना मदत – कुटुंब आणि नाती](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/topic/family-relationships/) - [मानसिक संकट आणि आत्महत्या प्रतिबंध – काय करावे](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/topic/safety-crisis/) - [मनःशांतीसाठी भगवद्गीता, योग आणि भारतीय ज्ञान](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/topic/spiritual-wisdom/) - [दारू, तंबाखू, ड्रग्ज आणि जुगाराचे व्यसन – लक्षणे आणि सुटका](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/topic/addiction/) - [फोनचे व्यसन, सोशल मीडिया आणि स्क्रीन टाइम – डिजिटल आरोग्य](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/topic/digital-life/) - [निरोगी वृद्धत्व, विस्मरण आणि डिमेन्शिया – ज्येष्ठांची काळजी](https://poonam.myadvisorfriend.com/mr/topic/later-life/) [myadvisorfriend@gmail.com](mailto:myadvisorfriend@gmail.com) · [Contact](https://poonam.myadvisorfriend.com/contact/) · [About](https://poonam.myadvisorfriend.com/about/) · [Privacy](https://poonam.myadvisorfriend.com/privacy/) · [Disclaimer](https://poonam.myadvisorfriend.com/disclaimer/) --- *Psychology for Everyone – A Mental Well Being Series* by Satish Zope · free to read · Contact: [myadvisorfriend@gmail.com](mailto:myadvisorfriend@gmail.com) · [About](https://poonam.myadvisorfriend.com/about/) · [Privacy](https://poonam.myadvisorfriend.com/privacy/) · [Disclaimer](https://poonam.myadvisorfriend.com/disclaimer/)